UKS - Rekli su o Udruzenju ...

Издање Удружења књижевника Србије

Милован Ј. Богавац:

УДРУЖЕЊЕ СРПСКИХ КЊИЖЕВНИКА 1905 - 1945

књига у којој се истражује и осветљава време књижевног удруживања у Србији.

– Књига се може набавити у УКС, Француска 7, тел. 011/2626-081, по цени од 2.000 динара.
– За чланове УКС са измиреном годишњом чланарином 1.000 динара, а за оне који то нису учинили цена је 1.200 динара.

JEDNO STOLEĆE UDRUŽENJA KNJIŽEVNIKA SRBIJE

- Značajan datum u istoriji srpske književnosti
- Sto godina od osnivanja Srpskog književničkog društva

Tokom druge polovine 19. veka u Srbiji je došlo do prvih javnih udruživanja srpskih umetnika, pa i okupljanja ljudi od pera u cilju zaštite svojih staleških interesa i stvaranje što povoljnijih uslova za umetničko delovanje u sredinama u kojima su živeli. Do 1912. godine, kraće ili duže, delovalo je preko deset društava i organizacija književnika i umetnika, publicista i naučnika. Iz njihovih naziva može se zaključiti da li je u njima bilo književnika. Uz to oni su u tim društvima bili i najbrojniji, a u takva spadaju Društvo za umetnost osnovano 1883. godine, Književničko-umetnička zajednica, osnovana 1892. godine i Društvo srpskih književnika i umetnika formirano 1902. godine. Zato se o ovim društvima može govoriti kao pretečama Srpskog književničkog društva, prvog staleško-profesionalnog udruženja srpskih pisaca koje je osnovano maja 1905. godine.

Osnivanju Srpskog književničkog društva prethodilo je održavanje dve konferencije srpskih, bugarskih, hrvatskih i slovenačkih književnika, umetnika i publicista u Beogradu (septembra 1904. godine) i Zagrebu (aprila 1905. godine) koje su znatno doprinele međusobnom upoznavanju, kulturnom zbližavanju i saradnji četiri narodnosti Južnih Slovena. Njihovo održavanje je neposredno uticalo da ubrzo zatim bude osnovana prva profesionalna asocijacija srpskih pisaca – Srpsko književničko društvo.

Petnaestak dana od završetka konferencije u Zagrebu pojaviće se članak J. Skerlića Za književničko društvo (»Odjek«, br. 105, 7. maja 1905) u kome je izložio motive za njegovo osnivanje. Ukazujući na potrebu »da se naši književnici prikupe u jednu celinu i obrazuju jedno stručno i prijateljsko društvo« zatražiće da se to učini bez odlaganja i da je to, jednostavno, i obaveza društvenog trenutka:

»Međutim, potreba jednog književničkog društva danas se oseća više no ikada… i to u tolikoj meri, da je izlišno i naglašavati. Ali neko mora uzeti inicijativu… ma ko, samo što pre, i to što pre to bolje.«

Skerlićeva inicijativa i apel nisu ostali bez odjeka. Posle samo sedam-osam dana uredništva beogradskih časopisa – Srpskog književnog glasnika (vlasnik Vojislav Veljković, urednici Pavle Popović i Jovan Skerlić), Nove iskre (vlasnik i urednik Rista J. Odavić) i Dela (vlasnik i urednik Dragoljub M. Pavlović) – uputili su 15. maja poziv beogradskim književnicima i svojim najuglednijim saradnicima da dođu na zajednički sastanak koji će se 18. maja održati u stanu Srpske književne zadruge »poradi dogovora o osnivanju udruženja srpskih književnika«. Na skupu je postignut dogovor o potrebi osnivanja profesionalnog udruženja pisaca, izabran odbor od tri člana da sačini nacrt pravila i zalazana osnivačka skupština.

U zalazani dan, 26. maja 1905. godine, u stanu Srpske književne zadruge, uz prisustvo dvadeset jednog pisca, a pod predsedništvom Milana Đ. Milićevića, doajena srpskih pisaca po godinama, doneta je odluka o osnivanju Srpskog književničkog društva. Najveći deo vremena otišao je na pretresanje pravila koja su sa izvesnim izmenama i dopunama usvojena jednoglasno. U njima je najviše mesta dato profesionalnim potrebama svojih članova:

»Društvu je cilj: da srpske književnike prikupi u jednu zajednicu; da štiti profesionalne interese svojih članova; da uređuje njihove međusobne odnose, kao i odnose prema izdavačima i publici; da olakšava uslove njihova književna rada; da pomaže one svoje članove ili njihove porodice koji bi zapali u rđave materijalne prilike.«

Prva uprava društva od pet članova izabrana je tajnim glasanjem. Nju su činili:

Simo Matavulj, predsednik
Jovan Skerlić, sekretar
Dobrosav Ružić, blagajnik
Živojin O. Dačić, knjižničar i
Rista J. Odavić, domaćin.

Osnivači i prvi članovi Srpskog književničkog društva bili su : dr Aleksandar Belić, Borivoje Popović, Dobrosav Ružić, Dragomir Janković, dr Dragoljub Pavlović, Dragutin J. Ilić, Živojin O. Dačić, dr Jovan Skerlić, dr Lujo Vojnović, Ljubomir Jovanović, Milan Đ. Milićević, Milovan Đ. Glišić, Milorad J. Mitrović, Milorad Pavlović, dr Nikola Vulić, Pavle Popović, Petar Odavić, Radoje Domanović, Rista Odavić, Simo Matavulj i dr Stanoje Stanojević.

Iste godine Društvo je organizovalo Prvi kongres južnoslovenskih književnika i publicista, održan u Beogradu 6-8 novembra, koji je po rečima J. Skerlića “imao potpun moralan i materijalan uspeh”.

Na redovnim godišnjim skupštinama 1906. i 1907. godine za nove članove Srpskog književničkog društva izabrani su sledeći pisci: Kosara Cvetković, Hristina Ristić, Svetozar Ćorović, Aleksa Šantić, Jovan Dučić, Marko Car, Ivo Ćipiko, Mileta Jakšić, Pavle Marković Adamov, Milan Budisavljević, dr Tihomir Đorđević, dr Jovan Maksimović, Nikola Janković, Sreta Stojković, dr Nikola Đorić, Avdo Karabegović, Vladimir Stanimirović, Grigorije Božović, Dušan Simić, Jeremija Živanović, Lazar Knežević, Milan Pribićević, Miodrag Ristić, dr Vladimir Petković, Sava Mihajlović, dr Mihailo Gavrilović, dr Božidar Nikolajević, Milosav Jelić i Velimir Rajić.

Već krajem 1907. Društvo je imalo preko osamdeset članova među kojima su bili i pisci iz neoslobođenih srpskih krajeva.

Simo Matavulj i J. Skerlić birani su za predsednika, odnosno sekretara i 1906-1907. godine. Na trećoj redovnoj Skupštini Srpskog književničkog društva, 27. januara 1908. godine, izabrana je nova uprava: Simo Matavulj, predsednik (po četvrti put); Jovan Dučić, sekretar; Dragutin J. Ilić, domaćin; dr Jovan Maksimović, knjižničar i Petar J. Odavić, blagajnik.

Posle naprasne smrti S. Matavulja 20. februara 1908, Srpsko književničko društvo je 16. marta za predsednika izabralo Bogdana Popovića, profesora Univerziteta i vlasnika Srpskog književnog glasnika.

U prvih četrdesetak godina bilo je povremenih pasivnosti i prekida u radu društva za vreme ratova. Zbog toga je dolazilo do obnavljanja ili reorganizacija društva i izmene naziva. Do prvog obnavljanja društva pod nazivom “Društvo srpskih književnika” došlo je 1911. Tada su u upravu izabrani Borisav Stanković za predsednika, Velimir Rajić za sekretara i Jelena Dimitrijević za blagajnika.

Posle Prvog svetskog rata, u Kraljevini SHS, društvo je decembra 1920 godine reorganizovano pod nazivom “Udruženje srpskih književnika”. Prvi i dugogodišnji predsednik bio je Branislav Nušić. Posle njega, od 1927 godine, na čelu društva bio je Jaša Prodanović, a od 1937 godine Veljko Petrović. Za vreme okupacije društvo nije postojalo.

Posle Drugog svetskog rata naši književnici su na osnivačkoj skupštini 31 decembra 1944 godine osnovali, odnosno obnovili rad društva pod nazivom “Udruženje književnika Narodne Republike Srbije”. U upravu su izabrani: Isidora Sekulić, predsednik; Jovan Popović, potpredsednik; Oskar Davičo, sekretar; a za članove uprave I. Andrić, D. Nikolajević, M. Vranješević, R. Zogović, V. Petrović i D. Milačić.

M. Bogavac